เขตสุขภาพเพื่อประชาชนภาคใต้

Workshop พัฒนาศักยภาพนักกิจกรรมสิ่งแวดล้อม EcoClick: ฝึก System Thinking ทั้งในเชิง  Deconstruct และ Reconstruct

ในการเผชิญกับความท้าทายด้านปัญหาสิ่งแวดล้อมที่ซับซ้อนและมาถึงในจุดที่ว่าโลกเรากลับไปเป็นเหมือนเดิมไม่ได้อีกแล้วนั้นเราคาดหวังที่ต้องการเห็นความเปลี่ยนแปลงที่ยั่งยืน จึงจำเป็นต้องมีเครื่องมือและความรู้ความเข้าใจที่มากไปกว่าการแก้ไขปัญหาแบบแยกส่วน  Workshop พัฒนาศักยภาพนักกิจกรรมสิ่งแวดล้อม Eco Click จึงถูกออกแบบมาเพื่อตอบโจทย์นี้ โดยมุ่งเน้นการ ฝึก System Thinking หรือ กระบวนคิดเชิงระบบ เพื่อเสริมสร้างศักยภาพในการวิเคราะห์และแก้ไขปัญหาอย่างเป็นองค์รวม

System Thinking คือกระบวนการคิดที่มองความสัมพันธ์เชื่อมโยงกันอย่างเป็นระบบ  แทนที่จะมองแยกส่วนออกจากกัน การคิดเชิงระบบช่วยให้เราเข้าใจถึงสาเหตุที่แท้จริงของปัญหา รวมถึงผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นในระยะยาว  โดยเน้นการทำความเข้าใจแบบองค์รวม เชื่อมโยงสัมพันธ์กันจากปรากฎการณ์ที่เห็นและรับรู้ไปสู่แบบแผนความคิดที่เป็นรากในการกำหนดโครงสร้าง ความสัมพันธ์ และวัฒนธรรม อีกทั้งทำความเข้าใจพลวัตของระบบ  ซึ่งจะนำไปสู่การแก้ไขปัญหาที่ยั่งยืนและมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น

อย่างที่เราพอจะรู้กันอยู่แล้วว่า ปัญหาสิ่งแวดล้อมมักมีความซับซ้อนและเกี่ยวพันกับหลายส่วน  เช่น ปัญหาน้ำท่วมดินโคลนถล่ม ปัญหาสภาพอากาศ ปัญหาการจัดการขยะ  ไม่ได้เกิดจากแค่พฤติกรรมทางสิ่งแวดล้อมเพียงอย่างเดียว แต่ยังเกี่ยวข้องกับนโยบาย เศรษฐกิจ สังคม และนโยบาย  การคิดวิเคราะห์มองเชิงระบบเชื่อมโยงกันอย่างกระบวน จะช่วยให้เราเห็นปัจจัยที่เกี่ยวโยงกับปัญหาได้อย่างรอบด้าน  เข้าใจถึงผลกระทบที่เชื่อมโยงกัน  และหาแนวทางแก้ไขที่ครอบคลุมและยั่งยืน

System thinking workshop: Deconstruct and Reconstruct นี้ได้พาผู้เข้าร่วมคนรุ่นใหม่นักกิจกรรมสิ่งแวดล้อม Eco Click ไปเรียนรู้และฝึกฝนการคิดอย่างเป็นกระบวนการทั้งในเชิงวิเคราะห์ถอดรื้อและฟื้นฟูสร้างใหม่ จากฐานประสบการณ์ที่ไม่ได้เริ่มต้นจากศูนย์ของนักกิจกรรม ฝึกฝนทักษะในการวิเคราะห์ด้วยโมเดลภูเขาน้ำแข็ง เพื่อมองปัญหาอย่างเป็นองค์รวมในเชิงลึก ค้นหาแบบแผนความคิดรากเหง้าของปัญหา และนำไปสู่การคิดกำหนดการเปลี่ยนแปลงที่ระบบคิดและจิตสำนึก ซึ่งเป็นรากฐานของการกำหนดความสัมพันธ์เชิงอำนาจ ปัจจัยเชิงโครงสร้าง  ที่สร้างสรค์กลไก พื้นที่ มาตรการร่วม ที่เอื้อให้เกิดพฤติกรรมและผลลัพธ์ทางสิ่งแวดล้อมที่ยั่งยืนในชุมชนของตน

เนื้อหาที่ถูกนำมาใช้ในการฝึกฝนกระบวนคิดเชิงระบบนี้เป็นหัวข้อ "แผนพัฒนาภาคใต้" ชึ่งทำให้เห็นทิศทางภาพรวมของโครงการพัฒนาที่สร้างผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและชุมชน ประเด็นหลักของเนื้อหาไม่ได้อยู่ที่การพิสูจน์ความจำเป็นของเกิดขึ้นของโครงการต่างๆ แต่ได้ชวนวิเคราะห์และวิพากษ์เชิงระบบ ที่สร้างความเสี่ยงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมและชุมชนในภาคใต้ตลอด 40 ปีที่ผ่านมา (ขอขอบคุณ มูลนิธิภาคใต้สีเขียว สำหรับฐานข้อมูล"อุบัติเมืองมลพิษที่แผ่นดินใต้" ชุดนี้)
ขณะที่กระบวนการชวนคิด reconstruction นั้น ก็ได้เป็นการถอดสกัดสิ่งที่เป็นความคิดความเชื่อ คุณค่า ค่านิยม ที่เป็นอุดมการณ์ทางสิ่งแวดล้อมของคนรุ่นใหม่นักกิจกรรมเหล่านี้ มาร้อยเรียงเป็นชุดความคิด ความเชื่อและคุณค่าร่วมใหม่ ตั้งแต่รากของแบบแผนความคิด และจินตนาการออกแบบไปสู่รูปธรรมโครงสร้างที่จะสร้างการเปลี่ยนแปลงในพื้นที่ เอื้อเกิดรูปแบบพฤติกรรมสิ่งแวดล้อมของชุมชนและผลลัพธ์ทางสิ่งแวดล้อมที่คาดหวังและคิดฝันไว้

บันทึกจากการอบรมพัฒนาศักยภาพเครือข่ายโครงการ Eco CLICK พลังคนรุ่นใหม่ร่วมสร้างการเปลี่ยนแปลงชุมชนและสิ่งแวดล้อม วันที่ 18 - 19 มกราคม 2568
ณ โรงแรมสยามออเรียนทัล หาดใหญ่ จังหวัดสงขลา

โดยสถาบันสื่อเด็กและเยาวชน(สสย.) จัดอบรมพัฒนาศักยภาพให้กับเครือข่าย Eco CLICK ใน 12 พื้นที่ปฎิบัติการ จาก 6 จังหวัดจากภาคเหนือและภาคใต้ การจัดกิจกรรมในครั้งนี้เพื่อทำให้แกนนำในพื้นที่ต่างๆ เห็นความสำคัญของการพัฒนานักสื่อสารด้านสิ่งแวดล้อม และเกิดการความร่วมมือเป็นเครือข่ายการทำงานในพื้นที่ ซึ่งภายในกระบวนการเรียนรู้มีคุณโตมร อภิวันทนากร กลุ่มมานีมานะ เป็นผู้นำกระบวนการเรียนรู้ตลอดทั้ง 2 วัน     


ขอบคุณข้อมูลต้นทาง  คุณโตมร อภิวันทนากร กลุ่มมานีมานะ